Parolni koʻrib qolish, tanlash yoki fishing xati orqali qoʻlga kiritish mumkin. Ikki bosqichli autentifikatsiya (2FA) kirishga ikkinchi qadam qoʻshadi va jinoyatchiga birgina parolning oʻzi yetmay qoladi. Ushbu maqolada 2FA usullari, ularni qanday yoqish va oʻz qutingizga kirish imkonini qanday yoʻqotmaslik haqida gaplashamiz.
Ikki bosqichli autentifikatsiya qanday ishlaydi
Kirishda tizim ikkita mustaqil omilni tekshiradi:
- siz biladigan narsa — parol;
- sizda bor narsa — kod generatori ilovasi oʻrnatilgan telefon yoki apparat kalit.
Agar parol sizib chiqsa — masalan, xodim uni soxta sahifada kiritib qoʻysa, — jinoyatchi baribir ikkinchi omilsiz kira olmaydi. Korporativ pochta uchun bu ayniqsa muhim: buzilgan quti orqali kompaniya nomidan fishing xatlari tarqatiladi, hisob-fakturalardagi rekvizitlar almashtiriladi va boshqa xizmatlarning parollari tiklanadi.
MCMail-da ikki bosqichli autentifikatsiya pochta qutilari uchun mavjud va ikki usulni qoʻllab-quvvatlaydi: bir martalik TOTP kodlari va WebAuthn/FIDO2 apparat kalitlari.
1-usul: bir martalik kodlar ilovasi (TOTP)
TOTP (Time-based One-Time Password, RFC 6238 standarti) — har 30 soniyada oʻzgaradigan olti xonali kodlar. Telefondagi ilova va server umumiy maxfiy kalitni biladi va kodni shu kalit hamda joriy vaqtdan hisoblab chiqaradi. Buning uchun telefonda internet shart emas.
Istalgan keng tarqalgan autentifikator ilovasi mos keladi:
- Google Authenticator;
- Microsoft Authenticator;
- 2FAS yoki Aegis (Android) — ochiq kodli;
- parol menejerlaridagi oʻrnatilgan kod funksiyasi.
Qanday ulanadi
- Hisobni boshqarish interfeysiga kiring va ikki bosqichli autentifikatsiya boʻlimini oching. Uning qayerdaligini bilmasangiz, domen administratori yoki qoʻllab-quvvatlash xizmatidan soʻrang.
- TOTP-ni tanlang. Ekranda QR-kod paydo boʻladi.
- Autentifikator ilovasida «Qoʻshish» tugmasini bosing va QR-kodni skanerlang. Kamera ishlamasa, maxfiy kalitni qoʻlda kiriting.
- Ulanishni tasdiqlash uchun ilovadagi joriy kodni kiriting.
- Agar tizim zaxira kodlar bergan boʻlsa, ularni saqlab qoʻying (bu haqda quyida).
TOTP kodlari aniq vaqtga bogʻliq. Agar kodlar «mos kelmasa», telefonda sana va vaqtni avtomatik aniqlash yoqilganini tekshiring.
2-usul: WebAuthn/FIDO2 apparat kaliti
Apparat kalit — USB, NFC yoki Bluetooth orqali ulanadigan kichik qurilma (masalan, YubiKey va uning analoglari). Kirishda kalitni ulaysiz va unga tegasiz. Brauzer va tizim qoʻllab-quvvatlasa, tashqi kalit oʻrniga qurilmaning oʻrnatilgan autentifikatoridan foydalanish mumkin: Windows Hello, Touch ID yoki Face ID.
WebAuthn-ning asosiy afzalligi — fishingdan himoya. Kalit sayt manziliga bogʻlangan: xodim almashtirishni sezmagan taqdirda ham, soxta sahifada u shunchaki ishlamaydi. TOTP kodini esa, aksincha, aytib berish yoki soxta saytga kiritish mumkin.
Qanday ulanadi
- Ikki bosqichli autentifikatsiya boʻlimida WebAuthn/FIDO2-ni tanlang (u «xavfsizlik kaliti» deb atalishi mumkin).
- Kalitga tushunarli nom bering, masalan «YubiKey — asosiy».
- Brauzer soʻraganda kalitni ulang va unga teging yoki kirishni barmoq izi bilan tasdiqlang.
- Ikkinchi kalitni zaxira sifatida roʻyxatdan oʻtkazing va uni alohida joyda saqlang.
Usullarni taqqoslash
| TOTP ilovasi | WebAuthn/FIDO2 kaliti | |
|---|---|---|
| Narxi | Bepul | Kalit sotib olish kerak |
| Fishingdan himoya | Qisman: kodni soxta saytga kiritish mumkin | Yuqori: kalit begona domenda ishlamaydi |
| Qulaylik | Ilovani ochib, 6 ta raqam kiritish | Kalitni ulab, unga tegish |
| Yoʻqotish xavfi | Telefonni yoʻqotish yoki tozalab yuborish | Kalitni yoʻqotish |
| Kimga mos | Barcha xodimlarga | Rahbarlar, buxgalteriya, administratorlarga |
Kompaniya uchun oqilona sxema: hamma uchun TOTP, qutilari koʻproq hujumga uchraydigan va toʻlovlar orqali oʻtadigan xodimlar uchun esa apparat kalitlar.
Zaxira kodlar va telefon yoʻqolishi
Zaxira kodlar — ikkinchi omil mavjud boʻlmagan holat uchun bir martalik kodlar. Har bir kod faqat bir marta ishlaydi.
- Ularni chop eting yoki parol menejerida saqlang. Ularni oʻsha qutining oʻzida saqlamang.
- Autentifikator oʻrnatilgan telefonda saqlamang.
- Kodni ishlatgan boʻlsangiz, uni sarflangan deb belgilang.
Telefon yoʻqolgan va zaxira kodlar boʻlmasa, domen administratori yoki @mycloudsupport qoʻllab-quvvatlash xizmatiga murojaat qiling. Kirish tiklangach, darhol parolni almashtiring va ikkinchi omilni qaytadan ulang.
Telefonni almashtirishda autentifikatorni oldindan koʻchiring: koʻp ilovalarda eksport yoki koʻchirish funksiyasi bor. Yangi telefon mos kodlar yaratayotganiga ishonch hosil qilmaguncha eski telefonni tozalamang.
Pochta dasturlari va 2FA
IMAP, SMTP va Exchange ActiveSync protokollari ikkinchi omilni soʻray olmaydi, shuning uchun Outlook, iPhone-dagi Mail ilovasi yoki Android-dagi Gmail kod kiritish oynasini koʻrsata olmaydi. Agar administrator ikki bosqichli autentifikatsiyani yoqqan boʻlsa, pochta dasturini qanday ulash haqida qoʻllab-quvvatlash xizmatidan aniqlang. Sozlash boʻyicha qoʻllanmalar: iPhone va Mac, Android.
Administrator uchun maslahatlar
- Rahbariyat, buxgalteriya va hisob-fakturalar keladigan umumiy manzillarning qutilaridan boshlang.
- Xodimlar uchun qisqa yoʻriqnoma tayyorlang va ulashni umumiy yigʻilishda oʻtkazing — savollar kamroq boʻladi.
- Kirishni tiklash tartibini belgilang: telefon yoʻqolganda kimga murojaat qilish va shaxs qanday tasdiqlanishi.
- Xodim ishdan ketganda quti parolini almashtiring va uning kalitlari hamda qurilmalarini oʻchiring.
2FA — himoyaning elementlaridan biri. Ishonchli parollar va shubhali xatlarga eʼtiborli boʻlish ham shunchalik muhim: quti xavfsizligi va fishing haqidagi maqolalarni koʻring.