Kimdir name@example.uz manziliga xat yuborganda, uning serveri avval DNS orqali example.uz domeni uchun pochtani qayerga yetkazish kerakligini soʻraydi. Bu savolga MX yozuvlari javob beradi. Ushbu maqolada ular qanday tuzilgani, qanday tekshirilishi va qaysi xatolar koʻp uchrashini koʻrib chiqamiz.
MX yozuvi nima
MX (Mail Exchanger) — domen uchun pochtani qabul qiluvchi serverlarni koʻrsatadigan DNS yozuvi turi. Har bir MX yozuvi ikki qismdan iborat: ustuvorlik raqami va pochta serverining nomi.
example.uz. 3600 IN MX 10 mx1.example.uz.
example.uz. 3600 IN MX 20 mx2.example.uz.
mx1.example.uz. 3600 IN A 192.0.2.10
mx2.example.uz. 3600 IN A 198.51.100.20Bu misolda example.uz uchun pochtani mx1 va mx2 serverlari qabul qiladi, ularning IP manzillari esa alohida A yozuvlarida berilgan. Muhim: MX yozuvi IP manzilga emas, aynan xost nomiga ishora qiladi.
Yetkazish tartibi quyidagicha:
- Joʻnatuvchi server qabul qiluvchi manzilidan domenni oladi (
@belgisidan keyingi qism). - DNS orqali shu domenning MX yozuvlarini soʻraydi.
- Ularni ustuvorlik boʻyicha saralaydi va SMTP orqali 25-portga ulanishga harakat qiladi.
- Server javob bermasa, keyingisini sinaydi; hammasi ishlamasa, xatni navbatga qoʻyadi va odatda bir necha kun davomida qayta urinadi.
Agar domenda umuman MX yozuvi boʻlmasa, standart (RFC 5321) boʻyicha joʻnatuvchi domenning oʻz A yozuviga yetkazishga urinadi. Bunga tayanmang: aniq MX yozuvi ishonchliroq va tushunarliroq.
Ustuvorlik: raqam qancha kichik boʻlsa, shuncha muhim
MX yozuvidagi raqam — afzallik qiymati (preference). Raqam qancha kichik boʻlsa, ustuvorlik shuncha yuqori. Ustuvorligi 10 boʻlgan server 20 boʻlgan serverdan oldin ishlatiladi.
| Sozlama | Qanday ishlaydi |
|---|---|
10 mx1, 20 mx2 | Asosiy server mx1, zaxira mx2 faqat mx1 ishlamaganda ishlatiladi |
10 mx1, 10 mx2 | Yuklama serverlar orasida taxminan teng taqsimlanadi |
Bitta 10 mx1 yozuvi | Yagona server; nosozlik vaqtida xatlar joʻnatuvchining navbatida kutadi |
Qiymatlarning oʻzi emas, ularning nisbati muhim: 10/20 va 1/5 bir xil ishlaydi. Odatda 10 qadam bilan yoziladi, shunda kerak boʻlsa mavjud serverlar orasiga yangisini qoʻshish mumkin.
«Har ehtimolga qarshi» eski yoki begona xizmatning zaxira MX yozuvini qoʻshmang. Agar zaxira server pochta qutilaringizni bilmasa yoki spamni yomon filtrlasa, u orqali spam va yoʻqolgan xatlar keladi.
TTL: oʻzgarishlar qanchalik tez kuchga kiradi
TTL (time to live) — boshqa DNS serverlar yozuvni keshda saqlashi mumkin boʻlgan vaqt (soniyalarda). TTL 3600 boʻlsa, MX oʻzgartirilgandan keyin baʼzi joʻnatuvchilar yana bir soatgacha eski qiymatdan foydalanishi mumkin.
- Odatiy ish uchun 3600–86400 soniya (bir soatdan bir sutkagacha) mos keladi.
- Boshqa pochta xizmatiga oʻtishdan bir-ikki kun oldin TTL qiymatini 300–600 soniyagacha kamaytiring. Shunda almashish tezroq oʻtadi.
- Almashish va tekshiruvdan keyin TTL qiymatini odatiy qiymatga qaytaring.
Pochta xizmatini almashtirishning batafsil rejasi pochtani xatlarni yoʻqotmasdan koʻchirish haqidagi maqolada berilgan.
MX yozuvlarini qanday tekshirish mumkin
Windows: nslookup
nslookup -type=mx example.uzProvayder keshini emas, balki aniq ochiq DNS serverni soʻrash uchun oxiriga uning manzilini qoʻshing, masalan: nslookup -type=mx example.uz 8.8.8.8.
Linux va macOS: dig
dig MX example.uz +short
10 mx1.example.uz.
20 mx2.example.uz.Soʻngra server nomlari IP manzillarga aylanishini tekshiring:
dig A mx1.example.uz +short
192.0.2.10Domenning avtoritativ serveri va ochiq rezolverlar javobini solishtirish foydali. Avtoritativ serverlarni dig NS example.uz +short buyrugʻi bilan bilib oling, soʻng ulardan birini toʻgʻridan-toʻgʻri soʻrang: dig @ns1.example.uz MX example.uz. Agar avtoritativ server yangi maʼlumotni bersa-yu, ochiq rezolver eskisini koʻrsatsa, shunchaki TTL tugashini kutish kerak.
mxtoolbox.com kabi onlayn xizmatlar MX yozuvlarini koʻrsatadi va serverlar ishlayotganini darhol tekshiradi. Buyruq satri qoʻl ostida boʻlmaganda bu qulay.
Keng tarqalgan xatolar
| Xato | Nima boʻladi | Qanday tuzatiladi |
|---|---|---|
| MX IP manzilga ishora qiladi | Yozuv notoʻgʻri, baʼzi serverlar pochtani yetkazmaydi | Xost nomini koʻrsating, IP manzilni esa A yozuvida bering |
| MX CNAME yozuviga ishora qiladi | Standart buni taqiqlaydi, joʻnatuvchilarning xatti-harakati oldindan aytib boʻlmaydi | MX yozuvini oʻz A yozuviga ega nomga yoʻnaltiring |
| Yangilari yonida eski MX yozuvlari qolgan | Xatlarning bir qismi avvalgi serverga ketadi | Oldingi xizmatning barcha MX yozuvlarini oʻchiring |
| Zona faylida nom oxirida nuqta yoʻq | mx1.example.uz.example.uz hosil boʻladi | Zona faylida toʻliq nomni nuqta bilan yozing; veb-panelda panel talab qilgandek yozing |
| MX notoʻgʻri joyga qoʻshilgan | Yozuvlar registratorda yaratilgan, DNS esa boshqa provayderda | NS yozuvlarini tekshiring va zonani ular koʻrsatgan joyda tahrirlang |
| Yozuv subdomen uchun yaratilgan | Nom maydoniga domen ildizi oʻrniga mail yozilgan | Ildiz uchun panelga qarab @ yoki boʻsh maydondan foydalaning |
Oxirgi ikki holat eng koʻp uchraydi. Domeningizning DNS zonasi qayerda boshqarilishini bilmasangiz, domen tanlash va roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi maqolani oʻqing.
MX — sozlashning faqat bir qismi
MX kiruvchi pochta uchun javob beradi. Chiquvchi xatlaringiz spamga tushmasligi uchun domenda SPF, DKIM va DMARC ham sozlangan boʻlishi kerak. Bular alohida TXT yozuvlari boʻlib, MX oʻrnini bosmaydi.
Umuman pochta qabul qilmaydigan domenlar uchun «nol MX» (RFC 7505) mavjud: MX 0 . yozuvi joʻnatuvchilarga bu yerga xat yuborish befoyda ekanini bildiradi va ular koʻp kunlik urinishlar oʻrniga darhol xatolik qaytaradi.
Domenni MCMail xizmatiga ulaganingizda aniq MX va boshqa DNS yozuvlarini biz yuboramiz. MX oʻzgartirilgandan keyin pochta kelmay qolsa, @mycloudsupport qoʻllab-quvvatlash xizmatiga yozing va dig MX yoki nslookup natijasini ilova qiling — shunda sababni tezroq topamiz.